Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh do vi rút Nipah được ghi nhận rải rác tại một số quốc gia, chưa tạo thành các ổ dịch lớn, tuy nhiên tỷ lệ tử vong ở các trường hợp nhập viện dao động từ 40-75%. Hiện nay chưa có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật. Vi rút Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A, lây truyền chủ yếu từ động vật sang người (hiện tại ở Ấn Độ chủ yếu qua dơi ăn quả), qua thực phẩm hoặc vật phẩm bị nhiễm vi rút; đồng thời cũng có thể lây từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, dịch bài tiết của bệnh nhân. Thời gian ủ bệnh khoảng 4-14 ngày, người nhiễm có thể xuất hiện các triệu chứng như: đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng; sau đó có thể chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức và các dấu hiệu thần kinh của viêm não cấp tính. Đến ngày 26/01/2026, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do vi rút Nipah.
🦠 VIRUS NIPAH (NiV) LÀ GÌ?
• Virus Nipah là virus RNA, thuộc họ Paramyxoviridae
• Lần đầu phát hiện năm 1998–1999 tại Malaysia
• Tỷ lệ tử vong cao: khoảng 40–75% tùy đợt dịch
• Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và chưa có vắc xin thương mại
🔁 ĐƯỜNG LÂY TRUYỀN VIRUS NIPAH
Virus Nipah không lây lan dễ như cúm, nhưng rất nguy hiểm khi đã nhiễm.
1️⃣ Từ động vật sang người (phổ biến nhất)
• 🦇 Dơi ăn quả (dơi quạ – Pteropus) là ổ chứa tự nhiên
• Lây qua:
• Ăn trái cây/nước chà là sống bị nhiễm nước bọt hoặc nước tiểu dơi
• Tiếp xúc với lợn nhiễm virus
2️⃣ Từ người sang người
• Qua dịch tiết đường hô hấp
• Qua nước bọt, dịch mũi họng, máu
• Nguy cơ cao trong:
• Gia đình
• Nhân viên y tế nếu không bảo hộ
⚠️ Đã ghi nhận lây trong bệnh viện
🤒 TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG
Giai đoạn sớm:
• Sốt cao
• Đau đầu
• Đau cơ
• Mệt mỏi
Giai đoạn nặng:
• Viêm não cấp
• Rối loạn ý thức
• Co giật
• Hôn mê
• Suy hô hấp
⏱️ Thời gian ủ bệnh: 4–14 ngày (có thể tới 45 ngày)
🧪 PHƯƠNG PHÁP PHÁT HIỆN / XÁC ĐỊNH VIRUS NIPAH
👉 Chỉ thực hiện tại các phòng xét nghiệm an toàn sinh học cao (BSL-3 / BSL-4)
✅ 1️⃣ RT-PCR (TIÊU CHUẨN VÀNG)
• Phát hiện RNA của virus Nipah
• Mẫu:
• Dịch hầu họng
• Máu
• Dịch não tủy
• Nước tiểu
• 👉 Chẩn đoán xác định sớm và chính xác nhất
✅ 2️⃣ Xét nghiệm huyết thanh học (ELISA)
• Phát hiện:
• IgM → nhiễm cấp
• IgG → đã từng nhiễm
• Dùng bổ trợ, không thay thế PCR giai đoạn sớm
✅ 3️⃣ Giải trình tự gen (NGS)
• Dùng trong:
• Ca bệnh hiếm
• Ổ dịch mới
• Nghi ngờ virus biến đổi
🛡️ PHÒNG NGỪA VIRUS NIPAH
• ❌ Không ăn trái cây rơi dưới đất
• ❌ Không uống nước chà là sống
• 🧤 Tránh tiếp xúc trực tiếp với dơi, lợn ốm
• 😷 Cách ly người nghi nhiễm
• 🏥 Nhân viên y tế phải mang phương tiện phòng hộ đầy đủ
🔑 TÓM TẮT NHANH
• 🦠 Virus Nipah: cực kỳ nguy hiểm
• 🦇 Nguồn lây chính: dơi → người
• 🔁 Có thể lây người–người
• 🧪 Xét nghiệm xác định: RT-PCR
• 💊 Chưa có thuốc đặc hiệu, chưa có vắc xin
